“Protezim konuşurken oynuyor.” “Vakumlu protez yaptırmak istiyorum.” Bursa’daki Korupark ve Ataevler şubelerimizde bu iki cümleyi çok sık duyuyoruz. Vakumlu protez aslında ayrı bir protez türü değil; iyi uyum sağlayan bir total protezin emme etkisiyle damağa tutunmasına halk arasında verilen ad. Bu yazıda vakumlu protezin nasıl tuttuğunu, alt protezin neden daha zor durduğunu ve tutmayan bir protez için hangi seçenekler olduğunu anlatıyoruz.
Vakumlu protez nedir?
Ağzında hiç dişi kalmamış kişilere yapılan, takılıp çıkarılan protezlere total protez (tam protez) denir. Halk arasında “damak protez” ya da “takma diş” de denir. Total protez diş eti ve altındaki kemik üzerine oturur. Vida, kanca ya da yapıştırıcı olmadan yerinde kalabilmesi için ağza çok iyi uyması gerekir.
“Vakumlu protez” adı bu uyumun yarattığı emme etkisinden gelir. Bazı klinikler bu adı kenarları özel olarak şekillendirilmiş ya da iç yüzeyi yumuşak astarlı protezler için de kullanır. Kısacası vakum, iyi yapılmış bir protezin sonucudur; protezin içine takılan ayrı bir parça değildir.
Vakum etkisi nasıl oluşur?
Protez ile damak arasında çok ince bir tükürük tabakası bulunur. Protez dokulara ne kadar yakın oturursa bu tabaka o kadar ince olur ve protezi yerinden ayırmak o kadar zorlaşır. Islak bir masadan cam bardağı kaldırırken hissettiğiniz direnç buna benzer.
İkinci önemli etken kenar mührüdür, yani sızdırmazlık. Protezin kenarları yanak ve dudak içindeki yumuşak dokuya hafifçe yaslandığında içeri hava girmez ve emme etkisi korunur. Dil, yanak ve dudak kasları da zamanla protezi yerinde tutmayı öğrenir.
Üst protez tutuyor, alt protez neden oynuyor?
Üst çenede damak geniş bir oturma alanı sağlar. Bu yüzden iyi uyumlu bir üst total protez çoğu kişide emme etkisiyle sağlam durur.
Alt çenede ise oturma alanı at nalı biçiminde ve dardır. Dil sürekli hareket eder, ağız tabanı konuşurken ve yutkunurken yükselip alçalır. Bu nedenle alt protezde emme etkisi sınırlı kalır. Diş çekiminden sonra kemik zamanla erir; kemik azaldıkça alt protezin tutuculuğu da düşebilir.
Alt protezde de kenar mührü sağlamak için geliştirilmiş özel ölçü yöntemleri vardır. Bu yöntemlerin sizde ne kadar işe yarayacağı kemik yüksekliğine ve dokuların yapısına bağlıdır. Bunu ancak muayenede anlayabiliriz.
Vakumlu protez nasıl yapılır?
İyi tutan bir protezin temeli ölçü aşamasında atılır. Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:
- Muayene: Diş eti, kemik yapısı ve varsa eski protez incelenir. Gerekirse röntgen alınır.
- Ön ölçü ve kişiye özel ölçü kaşığı: İlk ölçüden size özel bir kaşık hazırlanır.
- Kenar şekillendirme ve son ölçü: Hekim sizden ağzınızı açıp kapamanızı, yutkunmanızı ve dudaklarınızı oynatmanızı ister. Böylece protezin kenarları kaslarınıza göre şekillenir. Emme etkisi en çok bu adımda belirlenir.
- Kapanış kaydı ve diş seçimi: Çenelerin birbirine göre konumu ölçülür, dişlerin rengi ve şekli yüzünüze göre seçilir.
- Prova: Dişler mum üzerine dizilir; görünüm, konuşma ve kapanış ağızda kontrol edilir.
- Teslim ve kontroller: Protez takılır. İlk haftalarda baskı yapan noktalar kontrol randevularında düzeltilir.
Seans sayısı kişiden kişiye değişir; süreç genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır.
Protezim tutmuyor: ne yapılabilir?
Eskiden iyi tutan bir protez zamanla gevşeyebilir. Bunun en sık nedeni, altındaki kemiğin ve diş etinin yıllar içinde şekil değiştirmesidir. Kırık, aşınmış ya da çok eski protezler de tutuculuğunu kaybeder.
Besleme (astarlama)
Protezin dişleri sağlamsa yalnızca iç yüzeyi yenilenebilir. Buna besleme ya da astarlama denir. Protezin iç yüzeyi ağzınızın bugünkü şekline göre yeniden yapılır; bazı durumlarda yumuşak astar kullanılır.
Yeni protez
Protez eskimiş, dişleri aşınmış ya da kapanışı bozulmuşsa yeni protez yapmak daha doğru olabilir.
İmplant destekli protez
Özellikle alt çenede, iki ya da daha fazla implanta tutunan çıtçıtlı (ataşmanlı) protezler oynamayı belirgin şekilde azaltabilir. Protez yine takılıp çıkarılır ama implantlara oturduğu için konuşurken ve yemek yerken daha sabit durur. Bu seçeneğe uygunluğu kemik miktarınız ve genel sağlık durumunuz belirler.
Protez yapıştırıcıları alışma döneminde ya da kısa süreli olarak işe yarayabilir. Ancak sürekli yapıştırıcıya ihtiyaç duyuyorsanız protezin uyumunun kontrol edilmesi gerekir.
Alışma süreci
Yeni bir protez ilk günlerde büyük ve yabancı gelebilir. Tükürük artabilir, bazı sesleri çıkarmak zorlaşabilir. Çoğu kişi birkaç hafta içinde konuşmaya ve yemeye alışır; tam uyum birkaç ay sürebilir.
Bu dönemde yüksek sesle kitap okumak konuşmayı hızlandırır. Küçük lokmalarla ve iki yanda birden çiğneyerek yemek protezin dengede kalmasına yardım eder. Yara ya da baskı yapan bir nokta oluşursa protezi kendiniz zımparalamayın; kontrol randevusunda kolayca düzeltilir.
Vakumlu protezin bakımı
- Her yemekten sonra protezi çıkarıp suyla durulayın.
- Günde en az bir kez yumuşak bir fırça ve protez temizleyicisiyle fırçalayın. Diş macunu yüzeyi çizebilir.
- Geceleri protezi çıkarın ve temiz suda ya da protez solüsyonunda saklayın. Kurursa şekli bozulabilir.
- Sıcak su kullanmayın; protezin biçimi değişebilir.
- Diş etlerinizi ve dilinizi de yumuşak bir fırçayla temizleyin.
- Protez iyi tutsa bile yılda bir kontrole gelin.
Vakumlu protez fiyatı neye göre değişir?
Vakumlu protez için tek bir fiyat vermek doğru olmaz. Ücret; tek çene mi iki çene mi yapılacağına, kullanılan malzemeye, besleme mi yeni protez mi gerektiğine ve implant desteği planlanıp planlanmadığına göre değişir. Size uygun planı ve ücretini muayeneden sonra açıkça paylaşıyoruz.
Sık sorulan sorular
Vakumlu protez herkese uygun mu?
Üst çenede çoğu kişide iyi bir emme etkisi sağlanabilir. Alt çenede sonucu kemik yüksekliği ve dokuların yapısı belirler. Hangi yöntemin size uygun olduğunu muayenede birlikte konuşuruz.
Alt protez de vakumlu olabilir mi?
Alt çenede emme etkisi daha sınırlıdır, ancak özel ölçü teknikleriyle tutuculuk artırılabilir. Kemik çok azsa implant destekli protez daha sabit bir seçenek olabilir.
Eski protezim vakumlu hale getirilebilir mi?
Protezin dişleri ve yapısı sağlamsa besleme (astarlama) ile iç yüzeyi ağzınıza yeniden uydurulabilir. Protez çok eskiyse yenisi önerilebilir.
Protez yapıştırıcısı kullanmalı mıyım?
Alışma döneminde ya da kısa süreli kullanımda yardımcı olabilir. Sürekli ihtiyaç duyuyorsanız protezin uyumunun kontrol edilmesi gerekir.
Vakumlu protezle gece uyunur mu?
Genellikle geceleri protezin çıkarılması önerilir; böylece diş etleri dinlenir ve mantar enfeksiyonu riski azalır. Hekiminiz özel bir neden görürse farklı öneride bulunabilir.
Bursa’da vakumlu protez için muayene
Oynayan bir protez “alışırım” diye ertelenecek bir şey değildir. Sorunun nedeni çoğu zaman muayenede anlaşılır ve size uygun çözüm planlanabilir. Vakumlu protez ya da tutmayan protez için Bursa’daki iki şubemizden randevu alabilirsiniz:
Korupark Şube (Osmangazi): 0224 243 00 44 · WhatsApp 0532 497 11 17
Ataevler Şube (Nilüfer): 0224 503 66 00 · WhatsApp 0552 503 66 00
Korudiş Hekim Ekibi
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; size uygun tedavi ancak muayene sonrası diş hekiminiz tarafından belirlenebilir.

